Czy spór o WIBOR przypomina sprawy frankowe? Najważniejsze różnice prawne i ryzyko błędnych analogii

Table of Contents

Czy spór o WIBOR przypomina sprawy frankowe?

Spór o WIBOR i sprawa frankowa mogą korzystać z ochrony konsumenta, lecz nie są tym samym problemem prawnym. Art. 3851 Kodeksu cywilnego wymaga badania konkretnego postanowienia umowy, a wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europej z 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18 dotyczył kredytu powiązanego z CHF, nie kredytu złotowego WIBOR.

Frankowicz zwykle kwestionujeł mechanizm indeksacji albo denominacji oraz ryzyko kursowe. Kredytobiorca złotowy analizuje klauzulę zmiennego oprocentowania, w której WIBOR jest jednym z elementów obok marży banku. Podobieństwo kończy się na narzędziach ochrony konsumenta. Wynik zawsze zależy od dokumentów i okoliczności sprawy.

  • Art. 3851 Kodeksu cywilnego pozwala badać postanowienia nieuzgodnione indywidualnie z konsumentem.
  • WIBOR nie jest nazwą całkowitego kosztu kredytu, lecz może stanowić składnik oprocentowania obok marży banku.
  • Kurs CHF wpływał w umowach walutowych na rozmiar zobowiązania i ratę w sposób odmienny od zmiany stopy procentowej.
  • Wygrane w sprawach CHF nie oznaczają automatycznie abuzywności klauzuli WIBOR.

Użyteczna analogia mówi o ochronie konsumenta, lecz nie zastępuje analizy umowy kredytowej, regulaminu i informacji przekazanych przed podpisaniem kontraktu.

Skąd bierze się porównanie WIBOR do spraw frankowych?

Porównanie wynika z tego, że w obu sporach konsument może powoływać się na kontrolę nieuzgodnionych indywidualnie warunków umowy oraz na obowiązek jasnego przedstawienia kosztu kredytu. Nie przesądza to jednak, że każda klauzula zmiennego oprocentowania jest nieuczciwa (źródło: Kodeks cywilny, art. 3851).

Co jest wspólnym punktem obu rodzajów sporów?

Wspólnym punktem jest pytanie, czy bank przekazał konsumentowi warunki pozwalające zrozumieć mechanizm obciążenia finansowego i czy dane postanowienie zostało indywidualnie uzgodnione.

W praktyce redakcyjnej przy analizie dokumentów najwięcej błędów rodzi etykieta produktu: „frankowy” albo „WIBOR”. Sama nazwa nie odpowiada na pytanie o treść konkretnej klauzuli. Istotne bywają także formularz informacyjny, symulacja rat i korespondencja z okresu zawierania umowy.

Gdzie przebiega granica analogii?

Granica analogii przebiega tam, gdzie zaczyna się konstrukcja ekonomiczna umowy: kredyt indeksowany do CHF opierał się na powiązaniu z walutą, a kredyt złotowy WIBOR na zmiennej stopie procentowej.

  • Kredyt frankowy mógł obejmować kurs kupna i sprzedaży waluty oraz ryzyko wzrostu salda wyrażonego w złotych.
  • Kredyt złotowy WIBOR zwykle łączy wskaźnik referencyjny z określoną w umowie marżą banku.
  • Obowiązek informacyjny banku wymaga oceny treści i czasu przekazania informacji, nie tylko podpisanego oświadczenia.
  • Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Rzecznik Finansowy mogą prezentować stanowiska konsumenckie, ale nie zastępują sądu w konkretnej sprawie.

Definicję pojęcia co oznacza klauzula abuzywna można przeczytać osobno. W decyzji o sporze ważniejsza od definicji jest odpowiedź, jak dane postanowienie działało w danej umowie.

Czym różni się mechanizm oprocentowania WIBOR od mechanizmu kredytu powiązanego z CHF?

Kredyt frankowy a WIBOR to porównanie dwóch różnych źródeł ryzyka: w umowie powiązanej z CHF kluczowe może być ryzyko walutowe, a w kredycie złotowym WIBOR - ryzyko stopy procentowej. Umowa kredytu musi określać m.in. zasady i termin spłaty oraz oprocentowanie, zgodnie z art. 69 Prawa bankowego.

Jak działało ryzyko walutowe w kredycie CHF?

Ryzyko walutowe polegało na tym, że zmiana kursu CHF mogła wpływać na wysokość raty oraz pozostałego do spłaty zobowiązania w złotych.

Przykład: przy kredycie indeksowanym saldo mogło być przeliczane według mechanizmu wskazanego w umowie lub tabeli kursowej. Ocena prawna koncentrowała się wtedy m.in. na tym, czy konsument znał zasady przeliczeń i ich konsekwencje ekonomiczne.

Jak działa zmienne oprocentowanie oparte na WIBOR?

Zmienne oprocentowanie najczęściej tworzą dwa elementy: WIBOR o wskazanym tenorze, np. 3M albo 6M, oraz stała marża banku określona w umowie.

Przykład: gdy umowa wskazuje WIBOR 3M plus marżę 2,00%, zmiana wartości wskaźnika może zmieniać oprocentowanie po terminie aktualizacji przewidzianym w kontrakcie. Nie oznacza to samo przez się, że umowa jest wadliwa; trzeba zbadać klauzulę i informacje o ryzyku wzrostu rat.

Element Kredyt powiązany z CHF Kredyt złotowy WIBOR
Główne ryzyko ekonomiczne Zmiana kursu waluty i jej wpływ na ratę lub saldo. Zmiana stopy referencyjnej i jej wpływ na oprocentowanie.
Typ analizowanego mechanizmu Indeksacja, denominacja, przeliczenia walutowe. Klauzula zmiennego oprocentowania, wskaźnik i marża.
Przedmiot dokumentów Reguły przeliczeń oraz informacja o ryzyku kursowym. Reguły aktualizacji oprocentowania i informacja o ryzyku stopy.
Skutek ewentualnego zarzutu Wymaga oceny możliwości dalszego wykonywania umowy. Wymaga odrębnej oceny roszczenia i skutków dla umowy.

Ten sam wzrost miesięcznej raty nie dowodzi, że prawny mechanizm kredytu CHF i kredytu WIBOR jest taki sam.

Czy w obu rodzajach spraw stosuje się przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych?

Czy w obu rodzajach spraw stosuje się przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych?

Tak, art. 3851 Kodeksu cywilnego może mieć znaczenie zarówno dla umowy CHF, jak i dla umowy z WIBOR, lecz sąd bada odrębnie przesłanki dotyczące konkretnego postanowienia, konsumenta i chwili zawarcia umowy.

Co wynika z art. 3851 Kodeksu cywilnego?

Art. 3851 Kodeksu cywilnego określa zasady kontroli postanowień umownych, które nie zostały uzgodnione indywidualnie i kształtują prawa lub obowiązki konsumenta sprzecznie z dobrymi obyczajami.

„Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.” - Kodeks cywilny, art. 3851 § 1, ISAP, tekst aktualny do sprawdzenia przed publikacją

Przepis nie stanowi, że każde postanowienie niekorzystne ekonomicznie jest abuzywne. Nie utożsamia też bezskuteczności jednej klauzuli z nieważnością całej umowy.

Jaką rolę odgrywa przejrzystość informacji?

Przejrzystość wymaga, aby konsument mógł zrozumieć nie tylko język klauzuli, ale także jej możliwe skutki ekonomiczne w realiach danej umowy.

  • Treść klauzuli powinna wskazywać, jaki wskaźnik referencyjny zastosowano i jak działa marża banku.
  • Regulamin powinien pozostawać spójny z umową oraz z harmonogramem spłaty.
  • Formularz informacyjny powinien dawać podstawę do oceny zmienności rat, a nie ograniczać się do hasłowego ostrzeżenia.
  • Prawo bankowe z art. 69 stanowi punkt odniesienia dla konstrukcji umowy, ale nie rozstrzyga automatycznie sporu o WIBOR.

Samo użycie zewnętrznego wskaźnika referencyjnego nie przesądza o abuzywności - rozstrzygają treść, przejrzystość i okoliczności zawarcia umowy.

Co dokładnie podlega ocenie w indywidualnej sprawie dotyczącej WIBOR?

Indywidualna analiza umowy WIBOR obejmuje brzmienie klauzuli, tenor wskaźnika, marżę, datę aktualizacji rat oraz materiały przekazane przed podpisaniem umowy. Sama obecność słowa „WIBOR” nie pozwala ocenić zasadności pozwu o WIBOR ani przewidzieć wyniku procesu.

Jak ocenia się przejrzystość informacji o zmiennym oprocentowaniu?

Pierwszym krokiem jest zestawienie treści klauzuli oprocentowania z informacjami o ryzyku wzrostu raty, które kredytobiorca otrzymał przed zawarciem umowy.

Podpisane oświadczenie o ryzyku ma znaczenie dowodowe, lecz nie zamyka automatycznie analizy. Trzeba sprawdzić, czy dokument wyjaśniał mechanizm, czy podawał przykładowe skutki podwyżek i czy konsument mógł odnieść je do własnego budżetu.

Jakie znaczenie mają umowa, regulamin i formularz informacyjny?

Umowa, regulamin i formularz informacyjny to dokumenty opisujące warunki kredytu, które należy czytać łącznie, ponieważ każdy z nich może zawierać istotny element mechanizmu oprocentowania.

  1. Należy zamówić z banku pełną kopię umowy, regulaminów i wszystkich aneksów obowiązujących przy podpisaniu.
  2. Należy ustalić, czy umowa wskazuje WIBOR 1M, 3M czy 6M oraz kiedy bank aktualizuje oprocentowanie.
  3. Należy zachować historię rat, harmonogramy i zawiadomienia o zmianie oprocentowania.
  4. Należy zebrać formularz informacyjny, symulacje oraz ofertę przedstawioną przed podpisaniem.
  5. Należy oddzielić pytanie o sposób ustalania wskaźnika od pytania o sposób włączenia go do umowy z konsumentem.

Czy status konsumenta i data umowy mają znaczenie?

Tak, status konsumenta oraz data zawarcia umowy mogą mieć znaczenie, ponieważ sąd ocenia konkretny stosunek prawny i materiał dostępny przy zawieraniu kontraktu.

Przykład: dwie umowy tego samego banku mogą różnić się tenorem WIBOR, regulaminem, sposobem aktualizacji i pakietem informacji. Z tego powodu nie należy zakładać, że sprawa znajomego przesądza własną sytuację.

  • Kredyt zaciągnięty na cel prywatny może wymagać innej oceny niż finansowanie związane bezpośrednio z działalnością gospodarczą.
  • Data zawarcia umowy pomaga ustalić, które wzorce dokumentów i informacje stosował bank.
  • Aneks zmieniający marżę lub okres kredytowania może wpływać na zakres analizy.
  • Korespondencja z bankiem może potwierdzać, o jakie informacje klient pytał i co otrzymał.

Rzetelna ocena klauzuli WIBOR zaczyna się od kompletnej teczki dokumentów, a nie od porównania pojedynczej raty z ratą frankowicza.

Dlaczego wyroki frankowe nie przesądzają wyniku sporu o WIBOR?

Wyroki TSUE C-260/18 i C-520/21 wyjaśniają ważne zasady ochrony konsumenta, ale nie stwierdzają automatycznie wadliwości kredytów opartych na WIBOR. Każde orzeczenie trzeba odczytywać przez stan faktyczny, pytania prejudycjalne i konkretną konstrukcję umowy.

Co wynika ze sprawy C-260/18 Dziubak?

Wyrok TSUE z 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG, dotyczył skutków nieuczciwych warunków w kredycie powiązanym z CHF.

„Parafraza: po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru warunku sąd krajowy ocenia skutki dla dalszego obowiązywania umowy, z uwzględnieniem ochrony konsumenta.” - Trybunał Sprawiedliwości Unii Europej, C-260/18 Dziubak, 2019

To istotna wskazówka dotycząca mechanizmu ochrony konsumenta. Nie jest jednak odpowiedzią na pytanie, czy określona klauzula zmiennego oprocentowania WIBOR została sformułowana nieuczciwie.

Czego dotyczyła sprawa C-520/21 Bank M.?

Wyrok TSUE z 15 czerwca 2023 r. w sprawie C-520/21 Bank M. dotyczył roszczeń związanych z rozliczeniem nieważnej konsumenckiej umowy kredytu hipotecznego, a nie automatycznej wadliwości umów WIBOR.

Najpierw trzeba wykazać podstawę żądania i ustalić ewentualne skutki dla umowy. Dopiero potem pojawia się problem rozliczeń. Przenoszenie końcowego etapu sporu frankowego na początek analizy WIBOR odwraca właściwą kolejność.

Jak sprawdzać bieżące orzecznictwo dotyczące WIBOR?

Należy sprawdzić aktualny stan sprawy C-471/24 bezpośrednio w bazie CURIA przed publikacją materiału lub podjęciem decyzji procesowej.

  • Trybunał Sprawiedliwości Unii Europej publikuje informacje o sprawach i orzeczeniach w oficjalnej bazie CURIA.
  • Sąd Najwyższy oraz SAOS mogą być źródłem krajowego orzecznictwa, które wymaga czytania wraz z uzasadnieniem.
  • Stanowisko Prezesa UOKiK ma znaczenie w debacie konsumenckiej, ale nie jest prawomocnym wyrokiem.
  • Rzecznik Finansowy wspiera klientów rynku finansowego, lecz nie rozstrzyga sporu zamiast sądu.

Wyrok frankowy może wyjaśniać zasadę ochrony konsumenta, ale nie zastępuje dowodu odnoszącego się do konkretnej klauzuli WIBOR.

Jakie roszczenia pojawiają się w sporach o WIBOR i dlaczego wymagają osobnej oceny?

W sporach o WIBOR pojawiają się różne żądania, w tym pominięcie zakwestionowanego elementu oprocentowania albo nieważność umowy kredytowej. Każdy wariant wymaga odrębnej podstawy prawnej, wyliczeń oraz oceny, czy umowa może funkcjonować po ewentualnej zmianie jej skutków.

Czy usunięcie WIBOR z umowy zostawia wyłącznie marżę?

To zależy od treści umowy, sformułowanego żądania i oceny sądu, ponieważ pozostawienie samej marży jest jednym z możliwych wariantów argumentacji, a nie skutkiem gwarantowanym.

Nie należy używać skrótu „usunięcie WIBOR” jak nazwy pewnego rezultatu. Trzeba ustalić, czego dokładnie dotyczy zakwestionowane postanowienie oraz czy po jego ewentualnej bezskuteczności umowa nadal może być wykonywana.

Czy nieważność umowy kredytowej jest automatyczna?

Nie, nieważność umowy kredytowej nie wynika automatycznie z zakwestionowania zmiennego oprocentowania albo z samego zastosowania WIBOR.

  • Oddalenie powództwa pozostaje możliwym wynikiem postępowania.
  • Częściowe uwzględnienie żądania może prowadzić do skutku innego niż oczekiwany przez kredytobiorcę.
  • Nieważność wymaga odrębnego uzasadnienia oraz analizy rozliczeń stron.
  • Zakres roszczenia wpływa na wartość przedmiotu sporu, koszty i materiał dowodowy.

Jakie ryzyka wiążą się z procesem?

Ryzyko procesu obejmuje niepewność oceny prawnej, koszty postępowania, możliwą apelację i rozliczenia zależne od wyniku sprawy.

Przykład: symulacja może wskazywać korzyść brutto, ale jej wynik ekonomiczny zmniejszą opłata sądowa, wynagrodzenie pełnomocnika, premia za sukces i koszty w razie niekorzystnego wyniku. Pozew czy ugoda w sprawie kredytu CHF to odrębna decyzja, której nie należy mechanicznie kopiować do sporu WIBOR.

Symulacja finansowa pokazuje warianty, natomiast nie jest opinią prawną ani obietnicą wyniku procesu.

Jak policzyć potencjalną korzyść i ryzyko finansowe sporu?

Jak policzyć potencjalną korzyść i ryzyko finansowe sporu?

Najbezpieczniejsza kalkulacja obejmuje co najmniej trzy warianty: dalszą spłatę bez sporu, scenariusz zgodny z żądaniem oraz scenariusz niekorzystny. Nie należy zakładać konkretnej daty zakończenia procesu ani przyszłego poziomu WIBOR, ponieważ oba elementy są niepewne.

Jak zbudować trzy warianty kalkulacji?

Pierwszym krokiem jest zebranie historii rat, aktualnego salda, marży, rodzaju WIBOR oraz wszystkich kosztów, a następnie rozpisanie danych dla trzech odrębnych scenariuszy.

  1. Wariant bez pozwu powinien pokazywać dalsze wykonywanie umowy według aktualnych zasad.
  2. Wariant procesowy powinien odzwierciedlać dokładne żądanie pozwu, a nie reklamowy skrót.
  3. Wariant niekorzystny powinien uwzględniać dalszą spłatę i możliwe koszty procesu z bankiem.
  4. Każdy wariant powinien oddzielać korzyść brutto od kosztów prowadzenia sprawy.
  5. Każdą kwotę należy opisać jako symulację zależną od danych umowy i przyjętych założeń.

Jakie koszty trzeba porównać w ofercie kancelarii?

Należy porównać opłatę początkową, premię za sukces, koszty apelacji, ewentualne koszty opinii oraz zasady rozliczenia po ugodzie lub rozwiązaniu umowy z pełnomocnikiem.

Przykład: niska opłata na początku może współistnieć z wysoką premią za sukces albo odrębną opłatą za drugą instancję. Pisemna tabela kosztów ułatwia porównanie ofert. Pomocna będzie także publikacja jak policzyć korzyści i ryzyka sporu z bankiem.

  • Raty historyczne są potrzebne do ustalenia faktycznych przepływów między bankiem a kredytobiorcą.
  • Aktualne saldo kredytu pokazuje obecną pozycję finansową, lecz samo nie przesądza roszczenia.
  • Marża banku i historia zmian wskaźnika są potrzebne do odtworzenia oprocentowania.
  • Koszty procesu należy analizować razem z zasadami wynagrodzenia pełnomocnika.

Jedna „oszczędność” bez opisu założeń może ukrywać koszty, ryzyko oddalenia roszczenia i odmienne sposoby rozliczenia.

O co zapytać kancelarię przed powierzeniem sprawy o WIBOR?

Przed podpisaniem umowy z kancelarią należy uzyskać pisemną informację, jakie roszczenie ma zostać sformułowane, na jakich dokumentach opiera się analiza i jakie są warianty niekorzystnego wyniku. Radca prawny lub adwokat powinien odnieść argumenty do konkretnej umowy, nie tylko do ogólnej krytyki WIBOR.

Jakie pytania zadać podczas konsultacji?

Należy zadać co najmniej sześć pytań o podstawę roszczeń, dokumenty, koszty, ryzyka, ugodę i osobę faktycznie prowadzącą sprawę.

  • Kancelaria powinna wskazać, które zdania umowy i regulaminu uważa za istotne dla oceny.
  • Kancelaria powinna wyjaśnić scenariusz oddalenia powództwa oraz koszty obu instancji.
  • Kancelaria powinna określić zasady wynagrodzenia po ugodzie z bankiem.
  • Kancelaria powinna podać, kto będzie prowadził sprawę i kto wystąpi na rozprawie.
  • Kancelaria powinna przedstawić wariantową kalkulację zamiast gwarancji wyniku.
  • Kancelaria powinna wyjaśnić różnicę między sprawą WIBOR a sprawą CHF.

Kiedy oferta kancelarii powinna budzić ostrożność?

Ostrożność jest potrzebna, gdy oferta zawiera gwarancję wygranej, obietnicę automatycznego usunięcia WIBOR albo pomija koszty przegranej i apelacji.

Przykład: hasło „każdy kredyt WIBOR jest wadliwy” nie zastępuje analizy umowy. Rzetelny pełnomocnik opisuje także słabe strony sprawy. Kryteria można rozwinąć w materiale jak wybrać kancelarię do sporu z bankiem.

Najlepszym sygnałem profesjonalizmu nie jest obietnica wyniku, lecz jasne pokazanie argumentów, dokumentów i ryzyk konkretnej sprawy.

Kiedy analogia do spraw frankowych może wprowadzać kredytobiorcę w błąd?

Analogia wprowadza w błąd wtedy, gdy reklama lub rozmowa pomija różnicę między ryzykiem kursowym CHF a ryzykiem stopy procentowej WIBOR i przedstawia roszczenie jako pewny mechanizm. Decyzja o pozwie powinna wynikać z analizy dokumentów, żądań i wariantowych wyliczeń.

Jak rozpoznać zbyt daleko idącą analogię?

Najprostszym sygnałem jest twierdzenie, że sukces frankowiczów sam w sobie rozstrzyga sprawę kredytobiorcy złotowego.

  • Nie należy utożsamiać kredytu złotowego WIBOR z kredytem indeksowanym lub denominowanym do CHF.
  • Nie należy przedstawiać C-260/18 i C-520/21 jako wyroków bezpośrednio dotyczących WIBOR.
  • Nie należy traktować stanowiska UOKiK lub Rzecznika Finansowego jak wyroku sądu.
  • Nie należy pomijać różnic między umowami tego samego banku.

Co dalej przed podjęciem decyzji?

Przed decyzją należy zebrać dokumenty, uzyskać indywidualną opinię prawną i porównać ekonomiczne skutki kilku wariantów działania.

Aktualne orzecznictwo TSUE WIBOR, Sądu Najwyższego i sądów powszechnych należy sprawdzić bezpośrednio przed złożeniem pozwu. Artykuł może uporządkować pytania, ale nie może zastąpić badania własnej umowy.

Spór o WIBOR nie jest „drugim CHF” - jest osobną decyzją prawną i finansową, którą trzeba podjąć po indywidualnej analizie.

Najczęściej zadawane pytania

Najczęściej zadawane pytania

Czy sprawy o WIBOR są takie same jak sprawy frankowe?

Nie. W obu kategoriach może wystąpić kontrola postanowień umownych pod kątem ochrony konsumenta, ale mechanizmy ekonomiczne i analizowane klauzule są odmienne. Wynik zależy od umowy, dokumentów przedkontraktowych oraz podstawy roszczenia.

Czy wyrok w sprawie frankowej można powołać w pozwie o WIBOR?

Tak, orzeczenie frankowe może pomagać przy omawianiu ogólnych zasad ochrony konsumenta. Nie dowodzi jednak automatycznie, że klauzula WIBOR w konkretnej umowie jest niedozwolona. Trzeba wykazać, dlaczego dana teza ma zastosowanie do własnej sprawy.

Czy samo odwołanie umowy do WIBOR jest niedozwolone?

Nie. Oceny wymaga treść klauzuli, jej przejrzystość, regulamin oraz materiały przekazane przed podpisaniem umowy. Sama nazwa wskaźnika nie przesądza o abuzywności.

Czy zakwestionowanie WIBOR oznacza oprocentowanie tylko marżą?

To zależy od roszczenia, treści umowy i oceny sądu. Pozostawienie samej marży jest jednym z możliwych wariantów argumentacji, a nie gwarantowanym skutkiem. Sąd musi ocenić także możliwość dalszego wykonywania umowy.

Czy umowa z WIBOR może zostać uznana za nieważną?

Może to być żądanie procesowe, lecz nieważność nie wynika automatycznie ze zmiennego oprocentowania. Zasadność takiego żądania zależy od charakteru ewentualnej wadliwości i jej wpływu na całą umowę. Potrzebna jest indywidualna analiza prawna.

Jakie dokumenty przekazać prawnikowi do analizy WIBOR?

Należy przekazać umowę, regulamin, aneksy, formularz informacyjny, symulacje, harmonogramy, historię spłat i korespondencję z bankiem. Przydatne są zaświadczenia o wpłatach, aktualnym saldzie oraz historii zmian oprocentowania. Im pełniejszy zestaw dokumentów, tym ostrożniejsza może być ocena.

Jak rozpoznać ryzykowną ofertę kancelarii?

Sygnałem ostrzegawczym są gwarancje wygranej, obietnice automatycznego usunięcia WIBOR i brak informacji o kosztach przegranej. Rzetelna oferta opisuje podstawę roszczenia, ryzyka, koszty apelacji i zasady rozliczenia po ugodzie. Treść ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej radcy prawnego lub adwokata.

Źródła i literatura

  1. Internetowy System Aktów Prawnych - Kodeks cywilny, art. 3851, tekst aktualny należy sprawdzić przed publikacją.
  2. Internetowy System Aktów Prawnych - Prawo bankowe, art. 69, tekst aktualny należy sprawdzić przed publikacją.
  3. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europej - C-260/18 Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG, wyrok z 3 października 2019 r., ECLI:EU:C:2019:819.
  4. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europej - C-520/21 Bank M., wyrok z 15 czerwca 2023 r., ECLI:EU:C:2023:478.
  5. CURIA - baza orzecznictwa TSUE, w tym aktualny status sprawy C-471/24 do weryfikacji przed publikacją.

Przeczytaj również