Ugoda frankowa a indywidualne uzgodnienie klauzul

Table of Contents

Czy ugoda frankowa potwierdza indywidualne uzgodnienie postanowień umowy?

Sama ugoda frankowa nie potwierdza automatycznie, że frankowicz negocjował klauzule pierwotnej umowy kredytu CHF. Art. 385¹ § 3 Kodeksu cywilnego wiąże indywidualne uzgodnienie z rzeczywistym wpływem konsumenta na treść konkretnego postanowienia, a nie z późniejszym podpisaniem porozumienia z bankiem (źródło: Kodeks cywilny, art. 385¹).

Czy podpisanie ugody oznacza przyznanie, że umowę negocjowano?

Nie, samo podpisanie ugody nie jest równoznaczne z przyznaniem, że wzorzec umowy kredytu CHF był wcześniej negocjowany. Trzeba oddzielić dwa zdarzenia: zawarcie pierwotnej umowy oraz późniejsze negocjacje ugody z bankiem, prowadzone zwykle już po ujawnieniu się sporu lub ryzyka sporu.

W praktyce redakcyjnej przy analizie dokumentów widzę, że ugoda może zawierać zdanie o „indywidualnym uzgodnieniu” albo „dobrowolnym wyborze rozwiązania”. Takie oświadczenie może mieć znaczenie dowodowe, lecz nie zastępuje oceny wzorca umowy, historii rozmów, korespondencji i realnej możliwości zmiany spornej klauzuli.

Pierwotna umowa kredytu CHF - jej klauzule przeliczeniowe ocenia się przez pryzmat okoliczności z daty zawarcia umowy.
Ugoda frankowa - jest późniejszym porozumieniem, którego zakres i skutki zależą od jej własnej treści.
Oświadczenie konsumenta - może być dowodem, ale sąd ocenia je razem z całym materiałem sprawy.
Wzorzec banku - samo użycie formularza nie przesądza jeszcze wyniku sprawy, ale jest istotne dla badania rzeczywistego wpływu klienta.
Sprawa C-452/18 Ibercaja Banco - dotyczy między innymi świadomej i swobodnej zgody konsumenta na zmianę potencjalnie nieuczciwego warunku.

Czy ugoda usuwa automatycznie problem niedozwolonych postanowień?

Nie, ugoda nie usuwa automatycznie kwestii klauzul abuzywnych w pierwotnej umowie. Jej znaczenie zależy od tego, co dokładnie strony uzgodniły, jakie roszczenia objęły rozliczeniem oraz czy konsument otrzymał informacje pozwalające ocenić następstwa prawne i ekonomiczne decyzji.

Najbezpieczniejsze zdanie, które można zachować przy lekturze projektu, brzmi: późniejsza ugoda nie opisuje sama przez się tego, jak bank i konsument ustalili treść umowy kilka lub kilkanaście lat wcześniej. To dwa odrębne etapy wymagające osobnej analizy.

Co oznacza indywidualne uzgodnienie postanowienia według Kodeksu cywilnego?

Indywidualne uzgodnienie postanowienia to rzeczywisty wpływ konsumenta na treść konkretnej klauzuli, charakteryzujący się możliwością proponowania zmian, ich faktycznym rozważeniem przez bank oraz odejściem od narzuconego wzorca. Art. 385¹ § 3 Kodeksu cywilnego wskazuje szczególnie na warunki przejęte z wzorca zaproponowanego konsumentowi.

Czym różni się przeczytanie umowy od rzeczywistego wpływu na jej treść?

Przeczytanie umowy, podpisanie dokumentu albo wybór kredytu w CHF nie oznacza jeszcze rzeczywistego wpływu na treść klauzuli. Dla art. 385¹ Kodeksu cywilnego znaczenie ma to, czy frankowicz mógł zmienić konkretny mechanizm, przykładowo sposób ustalania kursu waluty, a nie tylko zaakceptować ofertę banku.

Przykład: klient negocjuje marżę z 1,8% do 1,4%, ale nie otrzymuje możliwości zmiany tabeli kursowej ani sposobu przeliczania rat. Taka rozmowa może być istotna dla marży, lecz nie przesądza o indywidualnym uzgodnieniu klauzul przeliczeniowych CHF.

„Nie uzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu.” - Kodeks cywilny, art. 385¹ § 3, ustawa z 23 kwietnia 1964 r.

Możliwość zapoznania się z umową - nie jest automatycznie możliwością zmiany jej postanowień.
Wybór produktu z oferty banku - nie dowodzi sam w sobie negocjowania każdego warunku wzorca.
Negocjowanie marży - może dotyczyć tylko jednego parametru ekonomicznego kredytu.
Zmiana klauzuli kursowej - wymagałaby ustalenia, że konsument miał wpływ właśnie na ten mechanizm.
Regulamin banku - jego treść może być ważna, jeśli umowa odsyła do niego przy ustalaniu kursu lub salda.

Kto musi udowodnić indywidualne uzgodnienie klauzuli?

Ciężar dowodu indywidualnego uzgodnienia spoczywa na stronie, która powołuje się na tę okoliczność, co wynika z art. 385¹ § 4 Kodeksu cywilnego. W sporze bank może przedstawiać dokumenty, a ich znaczenie ocenia sąd z uwzględnieniem całej sprawy.

W tym miejscu nie ma miejsca na prosty mechanizm: „jest podpis, więc były negocjacje”. Również Sąd Najwyższy, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Rzecznik Finansowy funkcjonują w polskim systemie ochrony konsumenta, ale nie rozstrzygają automatycznie indywidualnej sprawy jednego kredytobiorcy.

Bank powołujący się na indywidualne uzgodnienie - powinien wykazać realny wpływ konsumenta na dane postanowienie.
Projekty umowy - mogą pokazać, czy zapis zmieniał się na wniosek kredytobiorcy.
E-maile z doradcą bankowym - mogą dokumentować pytania, odmowy oraz kontrpropozycje stron.
Notatki ze spotkań - mają znaczenie pomocnicze, zwłaszcza gdy wskazują konkretne zmieniane klauzule.
Podpisana umowa - potwierdza jej zawarcie, lecz sama nie dowodzi procesu uzgodnienia wszystkich zapisów.

Po podstawowe objaśnienia pojęć można odesłać czytelnika do słownika pojęć dotyczących klauzul niedozwolonych, zamiast mieszać analizę decyzji o ugodzie z encyklopedycznym wykładem.

Dlaczego negocjowanie ugody nie jest tym samym co negocjowanie umowy kredytu?

Negocjowanie ugody i negocjowanie pierwotnej umowy kredytu to odrębne zdarzenia rozdzielone często wieloma latami. Ustalenie redukcji salda, waluty spłaty lub terminu zapłaty w ugodzie nie musi dowodzić, że konsument miał wcześniej rzeczywisty wpływ na klauzule przeliczeniowe zastosowane przez bank w umowie CHF.

Jak wygląda oś czasu sprawy frankowicza?

Pierwszym krokiem jest zawarcie umowy, a ostatnim może być ugoda, wyrok albo dalsze wykonywanie kredytu. Między tymi punktami zmieniają się zarówno informacje dostępne frankowiczowi, jak i jego pozycja negocjacyjna wobec banku.

Zawarcie umowy kredytu CHF - na tym etapie bada się sposób włączenia wzorca i klauzul przeliczeniowych do kontraktu.
Wykonywanie umowy - bank nalicza raty, a kredytobiorca gromadzi historię spłat oraz dokumenty dotyczące salda.
Powstanie sporu lub ryzyka sporu - kredytobiorca analizuje umowę, możliwe roszczenia i koszt dalszych działań.
Przedstawienie propozycji ugodowej - bank może zaproponować przewalutowanie, zmianę salda albo inne rozliczenie.
Negocjacje ugody - strony mogą wymieniać projekty, zmieniać wybrane parametry lub pozostawać przy formularzu banku.
Podpisanie albo odrzucenie ugody - decyzja powinna wynikać z analizy dokumentów, kosztów, ryzyk i sytuacji osobistej.

Czy negocjowanie salda obejmuje klauzule przeliczeniowe?

Nie, negocjowanie salda nie musi obejmować klauzul przeliczeniowych. Przykładowo bank może obniżyć saldo o określoną kwotę albo zaproponować spłatę w PLN, lecz taka zmiana może dotyczyć wyłącznie warunków ugody, nie historycznego sposobu ustalania kursu CHF.

To rozróżnienie ma praktyczne znaczenie. W jednej sprawie klient uzgadnia harmonogram spłaty w 60 ratach, w innej akceptuje przewalutowanie według zaproponowanego przez bank wzoru. Żaden z tych faktów nie odpowiada samodzielnie na pytanie, czy pierwotna klauzula kursowa była indywidualnie uzgodniona.

Redukcja salda - może być elementem rozliczenia ugodowego, a nie zmianą pierwotnego mechanizmu kursowego.
Przewalutowanie kredytu - wymaga sprawdzenia kursu, daty przeliczenia oraz skutków dla przyszłych rat.
Zmiana oprocentowania - może wpływać na opłacalność ugody, ale nie opisuje automatycznie dawnych negocjacji.
Harmonogram spłaty - może ułatwiać wykonanie ugody, lecz nie przesądza o abuzywności wcześniejszego warunku.
Oświadczenie o zamknięciu sporu - trzeba czytać razem z zakresem zrzeczenia się roszczeń frankowych.

Czy wybór wariantu ugody przygotowanego przez bank jest indywidualnym uzgodnieniem?

To zależy od przebiegu rozmów i możliwości zmiany konkretnych postanowień. Wybór jednego z dwóch lub trzech wariantów ugody przygotowanych przez bank może świadczyć o decyzji kredytobiorcy, ale sam nie potwierdza rzeczywistego wpływu na całą treść dokumentu ani na pierwotną umowę.

Czym różni się gotowy formularz od negocjowanej treści?

Gotowy formularz przedstawia bank, natomiast negocjowana treść powstaje wtedy, gdy strony rzeczywiście mogą zmieniać konkretne zapisy. Istotne jest nie tylko to, czy frankowicz wskazał preferowany wariant, lecz także czy bank przyjął jego własną propozycję dotyczącą na przykład salda, terminu, kosztów lub zrzeczenia się roszczeń.

Element rozmów	Co może wskazywać na wybór wariantu	Co może wskazywać na realną negocjację
Projekt ugody	Bank przekazuje dwa gotowe formularze.	Projekt zawiera widoczne zmiany po propozycji kredytobiorcy.
Saldo kredytu	Klient wybiera jedną z podanych wartości.	Strony uzgadniają własny sposób obliczenia lub kwotę redukcji.
Zrzeczenie się roszczeń	Klient akceptuje standardowy zapis banku.	Zakres oświadczenia zostaje ograniczony lub precyzyjnie zmieniony.
Termin wykonania	Bank proponuje jedną datę zapłaty.	Termin zostaje ustalony po wymianie konkretnych propozycji.

Ta tabela nie przesądza o skutkach prawnych konkretnej ugody. Ma pomóc rozróżnić wybór z menu od wpływu na treść. Ocena nadal zależy od dokumentów, zasad ochrony konsumenta wynikających z dyrektywy 93/13/EWG oraz okoliczności danej sprawy.

Jak dokumentować propozycje i kontrpropozycje stron?

Najpierw należy zachować każdy projekt ugody w otrzymanej wersji, a następnie dołączyć korespondencję, kalkulacje i własne uwagi. Dokumentacja pokazuje nie tylko finalny podpis, lecz także to, czy bank dopuścił zmianę zapisów oraz czego dokładnie dotyczyła rozmowa.

Wersje projektów ugody - należy zachować z datą otrzymania i widocznymi zmianami w tekście.
Korespondencja e-mail - powinna obejmować pytania do banku oraz odpowiedzi dotyczące salda i roszczeń.
Własne kontrpropozycje - warto zapisać w formie wiadomości, a nie ograniczać się do rozmowy telefonicznej.
Kalkulacje banku - trzeba przechować razem z założeniami, według których bank je przygotował.
Notatka ze spotkania - powinna wskazywać datę, uczestników oraz konkretny temat rozmowy.

Jak TSUE ocenia ugodę i zrzeczenie się roszczeń przez konsumenta?

Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z 9 lipca 2020 r. w sprawie C-452/18 Ibercaja Banco dopuścił możliwość świadomej i swobodnej decyzji konsumenta dotyczącej potencjalnie nieuczciwego warunku. Nie oznacza to jednak automatycznej odpowiedzi na skuteczność każdej polskiej ugody frankowej, ponieważ liczą się jej treść i okoliczności zawarcia.

Kiedy zgoda konsumenta może być świadoma i swobodna?

Świadoma i swobodna zgoda wymaga informacji pozwalających konsumentowi ocenić istotne skutki prawne oraz ekonomiczne decyzji. Konsument powinien rozumieć, czego dotyczy ugoda, jakie roszczenia obejmuje i jaką alternatywę rozważa, a nie jedynie podpisać dokument przedstawiony przez bank.

„Konsument może zrzec się ochrony wynikającej z nieuczciwego charakteru warunku, jeżeli zgoda jest świadoma i swobodna.” - Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, sprawa C-452/18 Ibercaja Banco, wyrok z 9 lipca 2020 r.

Ten wniosek trzeba czytać ostrożnie. Sprawa C-452/18 Ibercaja Banco nie jest rozstrzygnięciem dotyczącym każdej ugody kredytobiorcy CHF w Polsce. Podobnie sprawa C-260/18 Dziubak odnosi się do skutków nieuczciwych warunków w konkretnym kontekście polskiej umowy indeksowanej, a nie do gotowej odpowiedzi dla każdego projektu ugody.

Informacja o roszczeniach - powinna pozwalać zrozumieć, jakie spory ugoda ma zakończyć.
Informacja o rozliczeniu - powinna wskazywać saldo, kwoty, terminy i sposób ich ustalenia.
Informacja o zrzeczeniu się roszczeń - powinna określać, czy dotyczy przeszłości, przyszłości czy obu okresów.
Dobrowolność decyzji - wymaga oceny realnych warunków rozmów, nie tylko podpisanej formuły w dokumencie.
Dyrektywa 93/13/EWG - stanowi unijny punkt odniesienia dla ochrony konsumenta przed nieuczciwymi warunkami umownymi.

Czy konsument może zawrzeć ugodę dotyczącą potencjalnie nieuczciwego postanowienia?

Tak, konsument może podjąć taką decyzję, jeżeli jest ona świadoma i swobodna, ale jej skutków nie da się ocenić bez konkretnej ugody. Trzeba zbadać język dokumentu, przekazane informacje, zakres wzajemnych ustępstw oraz sytuację, w której bank przedstawił propozycję.

Przykład: ugoda opisuje saldo, wskazuje metodę rozliczenia i odrębnie wyjaśnia zakres roszczeń, z których strony rezygnują. To inna sytuacja niż dokument ograniczony do ogólnego zdania, że kredytobiorca „zna wszelkie skutki” i zrzeka się roszczeń bez ich doprecyzowania.

Które zapisy ugody wymagają szczególnie ostrożnej analizy?

Największej ostrożności wymagają zapisy o negocjowaniu pierwotnej umowy, potwierdzeniu salda kredytu, uznaniu długu, zrzeczeniu się roszczeń oraz znajomości ryzyka. Każdy z tych elementów może mieć inne znaczenie w relacji frankowicz - bank, dlatego analiza ugody frankowej powinna obejmować cały dokument, a nie pojedynczy akapit.

Jak oceniać oświadczenie o negocjowaniu pierwotnej umowy?

Najpierw trzeba ustalić, czy oświadczenie dotyczy negocjacji ugody, czy negocjacji pierwotnej umowy kredytu CHF. Zdanie o „indywidualnym uzgodnieniu” może mieć znaczenie dowodowe, ale nie zastępuje badania, czy konsument rzeczywiście wpływał na konkretną klauzulę w rozumieniu art. 385¹ Kodeksu cywilnego.

W przypadkach analizowanych dokumentowo podobne sformułowania potrafią mieć bardzo różny zakres. Jedno mówi tylko o dobrowolnym podpisaniu ugody, inne szeroko opisuje historię zawarcia kredytu. Różnica kilku słów może mieć znaczenie, dlatego nie warto oceniać tego zapisu bez kontekstu.

Oświadczenie o negocjowaniu umowy - trzeba porównać z pierwotnym wzorcem i dokumentami z czasu zawarcia kredytu.
Potwierdzenie salda kredytu - wymaga sprawdzenia kwoty, daty oraz metody wyliczenia przez bank.
Uznanie długu w ugodzie - powinno zostać ocenione wraz z pozostałymi zobowiązaniami stron.
Zrzeczenie się roszczeń frankowych - wymaga ustalenia, jakich roszczeń i jakiego okresu dotyczy.
Zmiana waluty spłaty - trzeba sprawdzić kurs, moment przeliczenia i wpływ na pozostały harmonogram.

Czy oświadczenie o znajomości ryzyka i skutków prawnych zamyka drogę do roszczeń?

To zależy od treści oświadczenia, informacji przekazanych konsumentowi i okoliczności podpisania ugody. Samo użycie formuły o znajomości ryzyka nie pozwala bez dalszej analizy stwierdzić, że kredytobiorca rozumiał wszystkie skutki ekonomiczne oraz prawne dokumentu.

Nie należy zakładać ani że każde takie oświadczenie definitywnie zamyka spór, ani że zawsze pozostaje bez znaczenia. Decyzję o podpisaniu ugody albo dalszym sporze powinien poprzedzać rachunek korzyści, kosztów i ryzyk, a w sprawie o wysokiej wartości - konsultacja z radcą prawnym lub adwokatem.

Jak przygotować dokumenty do indywidualnej oceny ugody?

Do indywidualnej oceny ugody potrzebne są co najmniej: umowa kredytu CHF, regulamin, aneksy, historia spłat, wszystkie wersje ugody, wyliczenia banku oraz korespondencja z negocjacji. Taki zestaw pozwala porównać propozycję banku z pierwotną umową i ustalić, jakiego rodzaju decyzję ma podjąć frankowicz.

Jakie dokumenty zachować po negocjacjach ugodowych z bankiem?

Należy zachować wszystkie dokumenty, także te, których bank ostatecznie nie wykorzystał. Wersje robocze mogą pokazać zmianę zakresu zrzeczenia się roszczeń, salda albo terminów, a e-maile mogą wyjaśniać, czy klient miał możliwość przedstawienia własnych warunków.

Umowa kredytu i regulamin - dokumentują pierwotne postanowienia, w tym mechanizm przeliczeń CHF.
Aneksy - mogą zmieniać walutę, sposób spłaty, oprocentowanie albo inne elementy relacji z bankiem.
Historia spłat - pozwala sprawdzić dane wykorzystane w kalkulacji ugodowej.
Wszystkie projekty ugody - pokazują, czy tekst był stałym formularzem, czy podlegał zmianom.
Arkusz rozliczeniowy banku - powinien zawierać założenia użyte do ustalenia salda i rozliczenia.
Korespondencja oraz notatki - mogą odtworzyć przebieg negocjacji ugody z bankiem.

Jakie pytania zadać prawnikowi przed podpisaniem ugody?

Najpierw należy poprosić o wyjaśnienie skutku konkretnych postanowień, a dopiero potem porównywać scenariusze. Prawnik powinien otrzymać pełną dokumentację, bo odpowiedź zależy od umowy, etapu sporu, sytuacji kredytobiorcy i aktualnego stanu prawa.

Jakie dokładnie roszczenia obejmuje zrzeczenie się roszczeń zapisane w ugodzie?
Czy dokument opisuje saldo i sposób jego wyliczenia w sposób możliwy do sprawdzenia?
Czy oświadczenie o negocjowaniu dotyczy ugody, pierwotnej umowy czy obu dokumentów?
Jakie koszty, terminy i obowiązki wykonania ugody ponosi każda ze stron?
Jak wygląda porównanie ugody z innymi możliwymi scenariuszami w tej konkretnej sprawie?
Czy przed podpisaniem trzeba dodatkowo sprawdzić aktualne kwestie podatkowe w oficjalnym źródle?

Pomocne mogą być także materiały: ugoda z bankiem czy pozew frankowy, jak policzyć korzyści z ugody frankowej, co sprawdzić przed podpisaniem ugody oraz jak wybrać kancelarię do analizy umowy frankowej. Nie zastępują one jednak analizy konkretnego projektu i dokumentów kredytowych.

Najczęściej zadawane pytania

Czy podpisanie ugody oznacza, że kredytobiorca przyznaje, iż umowa była negocjowana?

Nie wynika to automatycznie z samego podpisania ugody. Należy odróżnić negocjacje późniejszego porozumienia od sposobu zawarcia pierwotnej umowy kredytu CHF oraz przeanalizować dokładne oświadczenia stron.

Kto udowadnia, że klauzula została indywidualnie uzgodniona?

Art. 385¹ § 4 Kodeksu cywilnego wskazuje, że ciężar dowodu spoczywa na tym, kto powołuje się na indywidualne uzgodnienie. Sąd ocenia jednak przedstawione dowody w realiach konkretnej sprawy.

Czy wybór jednego z wariantów ugody przygotowanych przez bank jest negocjacją?

To zależy od tego, czy konsument miał rzeczywistą możliwość zmiany konkretnych postanowień. Sam wybór gotowego wariantu może wskazywać na decyzję, ale nie musi oznaczać wpływu na całą treść ugody ani na pierwotną umowę.

Czy negocjowanie kwoty zadłużenia oznacza uzgodnienie klauzul przeliczeniowych?

Nie musi. Uzgodnienie salda lub redukcji zadłużenia może dotyczyć wyłącznie warunków ugody, a nie mechanizmu przeliczeń CHF zastosowanego przy zawieraniu umowy kredytu.

Czy oświadczenie o znajomości ryzyka zamyka drogę do roszczeń?

To zależy od pełnej treści ugody i okoliczności jej zawarcia. Znaczenie mają zakres oświadczenia, informacje otrzymane od banku oraz to, czy decyzja konsumenta była świadoma i swobodna.

Czy TSUE dopuszcza zawarcie ugody przez konsumenta?

Tak, orzecznictwo TSUE nie wyklucza świadomej i swobodnej decyzji konsumenta dotyczącej spornego postanowienia. Wyrok C-452/18 Ibercaja Banco nie przesądza jednak automatycznie o skutkach każdej ugody frankowej zawartej w Polsce.

Jakie dokumenty trzeba zabrać na konsultację dotyczącą ugody?

Najlepiej zabrać umowę, regulamin, aneksy, historię spłat, projekty ugody, wyliczenia banku i korespondencję. Ten materiał pozwala prawnikowi ocenić nie tylko końcowy tekst, lecz także przebieg negocjacji i zakres możliwych skutków.

Źródła i literatura

Jakie źródła prawne wykorzystano?

Poniższe materiały są źródłami pierwotnymi lub instytucjonalnymi. Stan prawny oraz aktualne orzecznictwo wymagają sprawdzenia przed publikacją i przy podejmowaniu decyzji w indywidualnej sprawie.

Jaki jest wniosek dla kredytobiorcy CHF?

Skutki ugody zależą od jej treści, materiału z negocjacji, pierwotnej umowy oraz indywidualnej sytuacji frankowicza. Decyzja o ugodzie albo dalszym sporze należy do kredytobiorcy po porównaniu korzyści, kosztów i ryzyk.

Treść ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej radcy prawnego lub adwokata.

Przeczytaj również

r. pr. Katarzyna Adamska

Radca prawny z doswiadczeniem w sporach konsumentow z bankami. Tlumaczy sprawy frankowe jezykiem zrozumialym dla kredytobiorcy - z odwolaniem do orzecznictwa TSUE i Sadu Najwyzszego, bez obiecywania wygranej. Kazdy tekst pisze jako przewodnik po decyzji, nie oferte.