Bank pisze o „korzystnej ugodzie frankowej” - jak sprawdzić założenia, koszty i przemilczane konsekwencje propozycji?

Bank pisze o „korzystnej ugodzie frankowej” - od czego zacząć ocenę?

Korzystna ugoda frankowa to porozumienie, którego sens można ocenić wyłącznie wobec konkretnej alternatywy: dalszej spłaty, procesu albo innego wariantu ugody. Wyrok TSUE z 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18 Dziubak przypomina, że skutki wadliwych warunków umowy trzeba oceniać z uwzględnieniem ochrony konsumenta i jego świadomej decyzji, a nie przez samą wysokość nowej raty.

W redakcyjnej praktyce analizy ofert bankowych najczęściej widzę jeden problem: prezentacja eksponuje procentową obniżkę salda albo pierwszą ratę po ugodzie, lecz nie pokazuje całego rachunku decyzji. To za mało. Frankowicz powinien otrzymać projekt dokumentu, tabelę założeń oraz harmonogram pozwalający sprawdzić wynik netto.

• Data kalkulacji - bank powinien wskazać dzień, na który ustalił saldo, kurs i kwoty rozliczenia.
• Scenariusz porównawczy - oferta powinna wyraźnie mówić, czy bank zestawia ugodę z obecną umową, restrukturyzacją czy hipotetycznym procesem.
• Waluta i mechanizm przeliczenia - propozycja powinna określać, czy następuje przewalutowanie kredytu CHF oraz według jakiego kursu.
• Oprocentowanie po ugodzie - dokument powinien rozdzielać marżę banku od wskaźnika referencyjnego i wskazywać datę jego odczytu.
• Zakres zakończenia sporu - kredytobiorca powinien wiedzieć, czy podpisuje ugodę, aneks, ugodę sądową czy dokument połączony z cofnięciem pozwu.

„Ocena ekonomicznych skutków ugody wymaga informacji o jej warunkach oraz o konsekwencjach dla konsumenta; sama nazwa oferty nie przesądza o jej opłacalności.” - parafraza standardu ochrony konsumenta wynikającego z dyrektywy 93/13 i orzecznictwa TSUE, TSUE, 2019.

Jedno zdanie, które warto zachować: obniżenie salda nie jest jeszcze oszczędnością netto, jeżeli nie znamy przyszłych rat, czasu spłaty, kosztów i roszczeń oddawanych bankowi.

Względem jakiego scenariusza bank nazywa ugodę korzystną?

Słowo „korzystna” wymaga punktu odniesienia, charakteryzującego się tą samą datą kalkulacji, tym samym stanem wpłat i jawnymi założeniami o oprocentowaniu. Bank, frankowicz i kancelaria mogą używać tego samego określenia, ale porównywać trzy różne liczby. Bez wspólnej daty i wspólnego modelu finansowego wynik będzie pozorny.

Jak porównać ugodę z obecną umową?

Najpierw należy zestawić ugodę z kontynuowaniem obecnej umowy na ten sam dzień i przy jasno opisanym założeniu dotyczącym stóp. Porównanie powinno obejmować saldo, liczbę rat, ich konstrukcję i sumę przyszłych płatności, a nie tylko bieżące obciążenie domowego budżetu.

Przykład: saldo widoczne w systemie banku wynosi 420 000 zł, a ugoda obniża je do 300 000 zł. Różnica 120 000 zł wygląda wyraźnie. Jeśli jednak po ugodzie okres spłaty wydłuża się o 60 miesięcy, a kredyt otrzymuje zmienne oprocentowanie oparte na wskaźniku referencyjnym, sama różnica salda nie odpowiada na pytanie o całkowity koszt kredytu.

• Saldo przed ugodą - należy ustalić, czy bank pokazuje saldo nominalne, saldo po kursie z konkretnego dnia czy kwotę wymaganą do całkowitej spłaty.
• Saldo po ugodzie - należy sprawdzić, czy kwota obejmuje umorzenie części zobowiązania, potrącenie albo jedynie zmianę sposobu rozliczenia.
• Rata początkowa - niższa rata może wynikać z wydłużenia okresu, a nie z definitywnego zmniejszenia kosztu.
• Łączna liczba rat - harmonogram powinien wskazywać liczbę pozostałych miesięcy oraz datę ostatniej płatności.
• Oprocentowanie - marża, wskaźnik referencyjny i zasady aktualizacji powinny być podane osobno.

Czym różni się porównanie z możliwym procesem?

Porównanie z procesem trzeba przedstawić jako przedział scenariuszy, a nie jako obiecaną wygraną. W sprawie C-260/18 TSUE analizował skutki nieuczciwych warunków umownych oraz znaczenie stanowiska poinformowanego konsumenta, lecz konkretny wynik nadal zależy od dokumentów, żądań, postępowania i oceny sądu.

Rzetelna analiza ugody CHF nie powinna mówić: „w procesie odzyskasz dokładnie 180 000 zł”. Powinna opisać założenia: jakie wpłaty przyjęto, czy rozważany jest zarzut przedawnienia, jakie roszczenia zgłaszają strony, jaki etap osiągnęła sprawa i jakie koszty mogą powstać. ugoda czy pozew frankowy - porównanie decyzji może pomóc uporządkować te warianty.

Co oznacza brak działania?

Brak działania oznacza dalszą realizację obecnej umowy wraz z przyszłymi ratami, ryzykiem kursowym - jeżeli umowa nadal je zawiera - oraz ryzykiem zmian oprocentowania. Ten scenariusz bywa najłatwiejszy do przeoczenia, bo nie wymaga podpisu ani pozwu, ale nadal ma koszt finansowy i czasowy.

Przykład: kredytobiorca nie podpisuje ugody i nie wszczyna procesu. Powinien mimo to policzyć przyszłe płatności według aktualnego harmonogramu oraz osobno zapisać, jakie założenie o stopach wykorzystał. Taka kalkulacja nie przewiduje przyszłości. Ujawnia jednak cenę pozostawienia sprawy bez decyzji.

Jak odtworzyć założenia finansowe propozycji ugody?

Rekonstrukcja finansowa ugody to odtworzenie salda, waluty, kursu, oprocentowania, rat i okresu spłaty z dokumentów źródłowych, charakteryzujące się jednym dniem wyceny oraz co najmniej trzema scenariuszami stóp. Jeżeli bank nie przekazuje pełnego harmonogramu, kredytobiorca nie ma podstaw, aby ocenić całkowity koszt kredytu po podpisaniu.

Jak zmienią się saldo, waluta, oprocentowanie, rata i okres spłaty?

W pierwszym kroku należy przepisać do jednej tabeli pięć parametrów: saldo, walutę, kurs, oprocentowanie oraz datę ostatniej raty. Dopiero potem można ocenić, czy przewalutowanie kredytu CHF rzeczywiście zmniejsza obciążenie, czy tylko zmienia jego strukturę.

Parametr	Co sprawdzić w projekcie ugody	Przykład pytania do banku
Saldo	Kwotę przed i po ugodzie oraz metodę jej wyliczenia.	„Czy 300 000 zł obejmuje umorzenie, potrącenie czy nowe saldo kapitału?”
Waluta	Czy zobowiązanie kończy się w CHF, czy przechodzi na PLN.	„Od którego dnia kredyt jest rozliczany w złotych?”
Kurs	Datę kursu, jego źródło i sposób zaokrągleń.	„Jaki kurs CHF zastosowano i czy mogę otrzymać pełne wyliczenie?”
Oprocentowanie	Marżę, wskaźnik referencyjny i cykl aktualizacji.	„Jak zmieni się rata przy wzroście wskaźnika o 1 punkt procentowy?”
Okres spłaty	Liczbę rat oraz miesiąc końcowy harmonogramu.	„Czy nowy okres jest dłuższy od okresu pozostałego bez ugody?”

Przykład drugi: bank proponuje ratę 2 250 zł zamiast 2 750 zł. Prośba o harmonogram może ujawnić, że rata została obniżona przez wydłużenie spłaty z 12 do 18 lat. Wtedy trzeba porównać nie tylko 500 zł miesięcznie, ale również sześć dodatkowych lat kosztów finansowania.

Czy bank pokazuje całkowity koszt do końca umowy?

To zależy od treści oferty, ale bez pełnego harmonogramu i założeń stopy nie da się potwierdzić całkowitego kosztu do końca umowy. Symulacja ugody banku powinna rozdzielać kwotę kapitału, odsetki, prowizje oraz ewentualne jednorazowe płatności po stronie banku lub kredytobiorcy.

Przy zmiennym oprocentowaniu suma przyszłych płatności jest prognozą, nie gwarancją. Poproś o wariant bazowy użyty przez bank, a następnie o dwa warianty testowe: wzrost wskaźnika referencyjnego o 1 punkt procentowy oraz spadek o 1 punkt procentowy. Nie chodzi o przewidywanie decyzji Rady Polityki Pieniężnej, lecz o sprawdzenie wrażliwości domowego budżetu.

• Scenariusz bazowy - powinien wskazywać konkretną datę odczytu wskaźnika referencyjnego.
• Scenariusz wzrostu stóp - powinien pokazywać nową ratę i nową sumę przewidywanych płatności.
• Scenariusz spadku stóp - powinien obniżać parametry w identyczny sposób, bez zmiany innych założeń.
• Wpłaty historyczne - analiza powinna oddzielać kwoty już zapłacone od przyszłych obciążeń.
• Dopłata jednorazowa - projekt powinien jasno wskazywać jej termin, rachunek i konsekwencję opóźnienia.

„W sprawie C-520/21 Trybunał ocenił roszczenia stron po skutkach nieuczciwych warunków przez pryzmat skuteczności ochrony konsumenta wynikającej z prawa Unii.” - parafraza, TSUE, wyrok z 15 czerwca 2023 r., C-520/21.

Niższa pierwsza rata nie dowodzi niższego całkowitego kosztu, ponieważ wynik zależy także od okresu spłaty i przyszłego oprocentowania.

Jak porównać ugodę z procesem i brakiem działania?

Porównanie trzech scenariuszy netto to zestawienie ugody, procesu i dalszej spłaty według tej samej daty, tych samych wpłat historycznych oraz osobno opisanych kosztów. W sprawie C-260/18 Dziubak TSUE nie stworzył automatycznej reguły wyniku dla każdej umowy, dlatego wariant procesowy musi zawierać niepewność, a nie jedną obiecaną kwotę.

Jakie trzy kolumny powinno mieć porównanie?

Należy przygotować trzy kolumny: ugoda, proces i dalsza spłata bez zmian, a w każdym wierszu umieścić kwoty brutto, koszty oraz wynik netto. Tabela nie zastąpi porady prawnej, lecz pozwala dostrzec, jaką cenę ma szybkość, płynność albo rezygnacja z dalszych roszczeń.

• Ugoda frankowa - należy wpisać saldo po ugodzie, harmonogram, jednorazowe rozliczenie i zakres zrzeczenia się roszczeń.
• Proces - należy podać przedział możliwych wyników, honorarium kancelarii, opłaty oraz czas, bez gwarantowania rozstrzygnięcia.
• Dalsza spłata - należy ująć pozostałe raty, aktualne zasady umowy i ryzyko zmian parametrów finansowych.
• Podatki - należy zaznaczyć, czy wymagają osobnej analizy na dzień zawarcia ugody.
• Płynność - należy wskazać, czy kredytobiorca może udźwignąć raty i koszty w okresie oczekiwania.
• Dokumenty - należy porównać, jakie potwierdzenia bank wyda po wykonaniu każdego wariantu.

Przykład trzeci: osoba mająca już prawomocnie zawieszoną spłatę w toku procesu oceni ofertę inaczej niż osoba regularnie płacąca wysoką ratę i potrzebująca szybkiej stabilizacji budżetu. Te dwa przypadki nie są porównywalne, nawet gdy saldo wpisane do umowy jest podobne.

Jak uwzględnić czas, ryzyko i wartość pieniądza?

Czas należy wpisać do porównania w miesiącach oraz połączyć z kosztami, ponieważ ugoda może kończyć rozliczenie szybciej, a proces może trwać dłużej i pozostać niepewny. Nie wolno jednak zamieniać szybkości w automatyczny argument za podpisem; liczy się cena, jaką kredytobiorca płaci za definitywne zamknięcie sporu.

Przykład czwarty: propozycja obowiązuje przez 14 dni. Termin handlowy banku nie powinien zastępować czasu potrzebnego na analizę dokumentów. Można poprosić o projekt w trwałej formie, zestawienie liczb i przedłużenie terminu. Odmowa albo zgoda banku zależy od okoliczności, lecz prośba powinna zostać sformułowana na piśmie.

Wariant procesowy jest scenariuszem ryzyka i możliwości, a nie należną kwotą, ponieważ jego wynik zależy od konkretnej sprawy.

Jakie koszty prawne, podatkowe i operacyjne mogą być pominięte?

Koszty ugody z bankiem obejmują nie tylko saldo i ratę, lecz także podatki, wynagrodzenie pełnomocnika, rozliczenie kosztów postępowania, hipotekę, BIK i dokumenty końcowe. Rozporządzenie Ministra Finansów z 11 marca 2022 r., Dz.U. 2022 poz. 592 z późniejszymi zmianami, może mieć znaczenie dla zaniechania poboru podatku, ale jego przesłanki trzeba sprawdzić według stanu właściwego na dzień ugody.

Czy ugoda może wywołać skutki podatkowe?

Tak, ugoda może wymagać sprawdzenia skutków podatkowych, zwłaszcza gdy obejmuje umorzenie zobowiązania lub wypłatę określonej kwoty. Nie należy zakładać, że każda ugoda jest wolna od PIT. Zakres ewentualnego zaniechania poboru podatku zależy od aktualnych przepisów i faktów dotyczących danego kredytu.

Przykład piąty: bank umarza część salda, a kredytobiorca pyta wyłącznie o ratę. Przed podpisaniem należy ustalić, jak bank opisze rozliczenie w dokumentach, czy wyda informację podatkową oraz czy dana sytuacja spełnia obowiązujące warunki rozporządzenia Ministra Finansów. Temat rozwija materiał PIT po ugodzie frankowej.

Jak rozliczyć kancelarię i koszty procesu?

Przed podjęciem decyzji należy odczytać umowę z kancelarią, aby ustalić wynagrodzenie stałe, success fee, koszt zakończenia współpracy oraz reguły rozliczenia po ugodzie. Nie ma jednej stawki właściwej dla wszystkich spraw. Ważne jest, od jakiej podstawy liczony jest procent i czy ugoda w trakcie procesu uruchamia dodatkową płatność.

• Honorarium podstawowe - umowa powinna wskazywać konkretną kwotę, terminy płatności i zakres prac.
• Success fee - umowa powinna precyzować procent, podstawę obliczenia oraz moment wymagalności.
• Koszty sądowe - należy ustalić opłaty, zaliczki i możliwe koszty zastępstwa procesowego.
• Cofnięcie pozwu - trzeba sprawdzić, kto sporządzi pismo i jak strony rozliczą koszty postępowania.
• Pomoc podatkowa - warto ustalić, czy kancelaria oferuje analizę podatkową, czy potrzebna jest odrębna konsultacja.
• Pełnomocnictwa - po końcu sprawy należy upewnić się, jakie pełnomocnictwa pozostają aktywne.

Co sprawdzić w hipotece, BIK i dokumentach banku?

Po wykonaniu ugody należy uzyskać potwierdzenie rozliczenia, zasady zwolnienia hipoteki oraz informację o aktualizacji danych przekazywanych do BIK. Sam podpis nie zawsze kończy czynności techniczne. Znaczenie mają terminy, dokumenty i to, czy kredyt został definitywnie spłacony, czy jedynie zmieniony.

Przykład szósty: ugoda prowadzi do całkowitej spłaty. Wtedy kredytobiorca powinien uzyskać dokument potrzebny do wykreślenia hipoteki i sprawdzić dane w księdze wieczystej. Przykład siódmy: ugoda zmienia kredyt na złotowy, więc hipoteka może pozostać, a aktualizacji wymagają harmonogram i informacje w BIK.

Jakie klauzule i dokumenty wymagają szczególnej kontroli?

Klauzule zrzeczenia, poufności i wycofania sprawy to postanowienia określające, czego frankowicz definitywnie rezygnuje, jakie informacje może ujawniać i jakie czynności ma wykonać po podpisie. Ich skutki zależą od literalnego brzmienia projektu, dlatego UOKiK, Rzecznik Finansowy oraz prawnik analizujący umowę powinni być traktowani jako źródła pomocne, a nie jako zamiennik lektury własnego dokumentu.

Co kredytobiorca definitywnie oddaje w zamian za ugodę?

To zależy od zakresu zrzeczenia się roszczeń: klauzula może obejmować obecne i przyszłe żądania związane z umową, a czasem także dalsze postępowania. Należy odróżnić zrzeczenie roszczeń od cofnięcia pozwu, uznania salda oraz poufności, ponieważ każde z tych postanowień ma inną funkcję.

Największe konsekwencje często znajdują się w końcowych paragrafach ugody, a nie w tabeli z nową ratą. Przykład ósmy: zapis o „wszelkich roszczeniach wynikających z umowy” może mieć znacznie szerszy zasięg niż zapis ograniczony do konkretnie wskazanej sprawy i okresu. Nie należy oceniać go po nagłówku.

• Zrzeczenie się roszczeń - powinno wskazywać, jakie żądania, okresy i osoby obejmuje.
• Uznanie salda - należy ustalić, czy podpis potwierdza określoną kwotę oraz jakie ma znaczenie dla dalszych relacji.
• Cofnięcie pozwu - dokument powinien opisywać termin, koszty i warunek wykonania ugody przez bank.
• Poufność - warto sprawdzić, czy ogranicza jedynie publikację treści, czy także konsultację z doradcami.
• Współkredytobiorcy - każdy powinien sprawdzić, czy jego zgoda jest wymagana i jakie prawa oddaje.
• Termin wykonania - ugoda powinna wskazywać datę wypłaty, rozliczenia albo wejścia w życie nowego harmonogramu.

Czy projekt ugody można negocjować?

Tak, można prosić o zmianę warunków lub wyjaśnienie klauzul, lecz bank nie musi zaakceptować każdej propozycji. Negocjacje z bankiem mogą dotyczyć salda, terminu wykonania, rozliczenia kosztów, zapisu o cofnięciu pozwu oraz zakresu zrzeczenia się roszczeń.

Przykład dziewiąty: zamiast ogólnej klauzuli dotyczącej „wszelkich sporów” kredytobiorca może poprosić o doprecyzowanie, jakich konkretnych roszczeń i jakiej umowy dotyczy zapis. Projekt po zmianach należy przeczytać ponownie w całości. Jeden poprawiony paragraf może zmieniać sens kolejnych.

Kiedy negocjować, odrzucić albo poprosić o czas na analizę?

Decyzja o ugodzie frankowej powinna wynikać z indywidualnych celów: potrzeby pewności, płynności, gotowości do sporu, sytuacji procesowej i warunków dokumentu. Rzecznik Finansowy, TSUE i Ministerstwo Finansów dostarczają ważnego kontekstu prawnego, ale nie wybiorą za kredytobiorcę wariantu odpowiadającego jego sytuacji rodzinnej i finansowej.

Jak poprosić bank o materiały i czas?

W pierwszym kroku należy poprosić pisemnie o projekt ugody, pełną symulację, harmonogram oraz termin, w którym bank oczekuje odpowiedzi. Podpisanie dokumentu podczas rozmowy telefonicznej albo spotkania, bez możliwości zachowania projektu, utrudnia spokojną analizę.

1. Należy poprosić o projekt ugody w wersji, którą można zachować i przekazać do niezależnej analizy.
2. Należy zażądać tabeli założeń obejmującej saldo, kurs, marżę, wskaźnik referencyjny i okres spłaty.
3. Należy otrzymać pełny harmonogram rat oraz symulacje co najmniej dla scenariusza bazowego i zmiany stopy.
4. Należy ustalić, czy bank oczekuje cofnięcia pozwu przed wykonaniem ugody czy po jego potwierdzeniu.
5. Należy porównać projekt z umową kancelarii, jeżeli sprawę prowadzi pełnomocnik.
6. Należy zapisać na piśmie pytania o PIT, hipotekę, BIK i dokument końcowego rozliczenia.

Kiedy ugoda może odpowiadać celom kredytobiorcy?

Ugoda może odpowiadać celom kredytobiorcy, gdy po analizie daje akceptowalną pewność i płynność przy świadomie przyjętej rezygnacji z określonych roszczeń. Nie jest to reguła dla każdego frankowicza. Inny wybór może podjąć osoba chcąca szybko zakończyć zobowiązanie, a inny osoba gotowa prowadzić spór i ponosić jego ryzyko.

Rzetelny prawnik nie gwarantuje wyniku procesu ani „najlepszej ugody”. Powinien pomóc zrozumieć liczby, umowę i konsekwencje decyzji. Przy wyborze pełnomocnika przydatny jest materiał jak wybrać kancelarię do analizy ugody, a po podpisaniu - co sprawdzić po zawarciu ugody z bankiem.

Najbezpieczniejsza decyzja to decyzja oparta na pełnym projekcie, policzonych scenariuszach i rozumieniu tego, z czego kredytobiorca rezygnuje.

Najczęściej zadawane pytania

Czy obniżenie salda oznacza, że ugoda jest korzystna?

Nie. Należy policzyć także przyszłe raty, oprocentowanie po ugodzie, okres spłaty, koszty prawne i możliwe skutki podatkowe. Korzystność pozostaje relacją do konkretnej alternatywy, a nie samą różnicą między dwoma saldami.

Jak porównać ugodę z pozwem?

Należy przyjąć jedną datę odniesienia i te same dane o wpłatach w każdym wariancie. Wynik procesu trzeba pokazać jako scenariusz z ryzykiem, kosztami i czasem, ponieważ żadna kancelaria nie powinna gwarantować konkretnego rozstrzygnięcia.

Czy niższa rata zawsze oznacza niższy koszt kredytu?

Nie. Rata może spaść z powodu wydłużenia okresu spłaty albo zmiany oprocentowania. Potrzebny jest pełny harmonogram oraz porównanie sumy prognozowanych przyszłych płatności w różnych wariantach stóp.

Czy ugoda może mieć skutki podatkowe?

Tak, szczególnie gdy dotyczy umorzenia części zobowiązania albo wypłaty kwoty przez bank. Przed podpisaniem trzeba sprawdzić aktualne warunki wynikające z przepisów i własne okoliczności, zamiast zakładać automatyczne zwolnienie z PIT.

Co oznacza zrzeczenie się roszczeń w ugodzie?

Może ono zamknąć drogę do dochodzenia określonych roszczeń związanych z kredytem, także w przyszłości. Zakres zależy od dokładnej treści klauzuli, dlatego należy ją zestawić z tym, co bank daje w zamian.

Czy bank musi dać czas na analizę ugody?

Trzeba poprosić o trwały projekt, pełne wyliczenia i rozsądny czas na konsultację, ale konkretne obowiązki banku zależą od okoliczności oraz aktualnych regulacji. Podpis bez możliwości analizy zwiększa ryzyko przeoczenia kosztów i szerokich zrzeczeń.

Czy kancelaria może zagwarantować, że proces będzie korzystniejszy?

Nie powinna tego robić. Rzetelna analiza pokazuje założenia, możliwe warianty i elementy niepewne, w tym koszty oraz czas postępowania. Ostateczna decyzja zależy od indywidualnej sytuacji kredytobiorcy.

Źródła i literatura

1. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, C-260/18, Dziubak, wyrok z 3 października 2019 r.
2. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, C-520/21, wyrok z 15 czerwca 2023 r.
3. ISAP, Rozporządzenie Ministra Finansów z 11 marca 2022 r., Dz.U. 2022 poz. 592 - przed zastosowaniem należy sprawdzić aktualne brzmienie.
4. UOKiK - oficjalne informacje dla konsumentów.
5. Rzecznik Finansowy - materiały informacyjne dla klientów podmiotów rynku finansowego.

Treść ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej ani konsultacji podatkowej. Ocena ugody frankowej zależy od okoliczności konkretnej sprawy, dokumentów kredytowych, treści projektu oraz aktualnego stanu prawnego.

Przeczytaj również

• Bank dzwoni w sprawie ugody frankowej - jak prowadzić rozmowę i czego nie deklarować pochopnie?