Czy sąd może poprawić nieuczciwą klauzulę kursową zamiast usunąć jej skutki?
Nieuczciwa klauzula kursowa w umowie CHF nie daje sądowi swobody napisania nowego mechanizmu przeliczeń. Punkt odniesienia stanowią dyrektywa Rady 93/13/EWG, Kodeks cywilny i wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18 Kamil i Justyna Dziubak przeciwko Raiffeisen Bank International AG. Co do zasady sąd ma pominąć warunek, który nie wiąże konsumenta, a nie poprawić go na korzyść banku lub według własnej oceny.
W praktyce określenie „naprawienie umowy” bywa używane dla kilku różnych działań. Jedno oznacza pominięcie abuzywnego postanowienia umowy CHF, inne - oddzielenie samodzielnego fragmentu, a jeszcze inne - zastąpienie tabeli banku kursem Narodowego Banku Polskiego. Skutki tych operacji nie są takie same.
Jaka reguła wynika z dyrektywy 93/13 i orzecznictwa TSUE?
Sąd powinien przede wszystkim wyciągnąć konsekwencje z braku związania konsumenta nieuczciwym warunkiem, a nie zmieniać treść tego warunku do poziomu uznanego za uczciwy. Art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 mają chronić konsumenta oraz zniechęcać przedsiębiorców do stosowania nieuczciwych postanowień.
„Nieuczciwe warunki zawarte w umowie [...] nie będą wiążące dla konsumenta” - dyrektywa Rady 93/13/EWG, art. 6 ust. 1, 1993.
Ta zasada nie przesądza automatycznie o nieważności całej umowy frankowej. Najpierw trzeba zbadać konkretny zapis, następnie ustalić, czy umowa może obowiązywać bez niego, a dopiero potem ocenić rozliczenia między stronami.
- Dyrektywa 93/13 - wymaga skutecznej ochrony konsumenta przed warunkiem, który nie został z nim indywidualnie uzgodniony i kształtuje jego prawa sprzecznie z dobrymi obyczajami.
- Art. 385¹ Kodeksu cywilnego - przewiduje, że niedozwolone postanowienie nie wiąże konsumenta, a strony pozostają związane umową w pozostałym zakresie.
- TSUE - kontroluje zgodność krajowego sposobu rozstrzygnięcia z prawem Unii, ale nie rozstrzyga automatycznie indywidualnego sporu o każdą umowę CHF.
- Sąd krajowy - ocenia pełną treść umowy, regulaminu, aneksów i okoliczności zawarcia kredytu.
Dlaczego wynik zależy od treści konkretnej umowy?
To zależy od konstrukcji kredytu, daty zawarcia umowy, sposobu wypłaty i spłaty, żądań stron oraz przepisów, które można zastosować w danym czasie. Kredyt indeksowany, kredyt denominowany i umowa po kilku aneksach mogą rodzić odmienne problemy prawne.
Przykład: w jednej umowie bank wypłacił złote i przeliczył saldo według własnej tabeli, a w innej kwota została oznaczona w CHF, lecz rata była pobierana w złotych. Podobne słowa „kurs kupna” lub „kurs sprzedaży” nie wystarczają do przesądzenia skutku. Analiza musi objąć mechanizm jako całość.
Co dzieje się po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru klauzuli kursowej?
Bezskuteczność klauzuli przeliczeniowej oznacza, że postanowienie uznane za niedozwolone nie wiąże konsumenta od początku, natomiast dalsze obowiązywanie umowy wymaga odrębnej oceny. Art. 385¹ § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego nie pozwala po prostu skreślić jednego zdania bez sprawdzenia, czy po jego pominięciu da się ustalić świadczenia stron.
Co oznacza brak związania warunkiem wobec konsumenta?
Brak związania oznacza, że sąd nie powinien stosować nieuczciwego mechanizmu do rozliczenia kredytobiorcy. Nie jest to jednak mechaniczne „wymazywanie” tekstu z papierowej umowy. Sąd bada prawne i gospodarcze konsekwencje tego, że mechanizm kursowy przestaje działać.
- Umowa kredytu - powinna zostać oceniona wraz z regulaminem, ponieważ tabela kursowa często była opisana właśnie poza głównym dokumentem.
- Aneks - może zmieniać sposób spłaty, ale jego znaczenie zależy od treści, daty i rzeczywistej świadomej zgody konsumenta.
- Zaświadczenie banku - pozwala ustalić wypłatę kapitału, historię rat, prowizje i zastosowane kursy.
- Harmonogram spłat - pokazuje wykonanie umowy, lecz nie zastępuje oceny pierwotnych postanowień przy kontroli abuzywności.
- Korespondencja ugodowa - może mieć znaczenie dla ryzyka i negocjacji, ale sama oferta banku nie przesądza o ocenie klauzuli.
Szersze objaśnienie podstawowych pojęć można znaleźć w materiale frankowe ABC. Tu najważniejsza jest decyzja: czy po usunięciu zakwestionowanego mechanizmu umowa zachowuje elementy konieczne do dalszego wykonania.
Czy pozostała część umowy zawsze pozostaje skuteczna?
Nie. Pozostała część umowy może obowiązywać tylko wtedy, gdy po pominięciu nieuczciwego warunku da się ją wykonywać zgodnie z prawem krajowym. Wyrok C-260/18 Dziubak wskazuje, że sąd powinien ocenić obiektywną możliwość dalszego trwania umowy, a nie tworzyć nową umowę kredytową.
Jedno zdanie, które dobrze oddaje tę zasadę: stwierdzenie abuzywności klauzuli kursowej nie przesądza ani o utrzymaniu, ani o nieważności umowy CHF - decydują okoliczności konkretnej sprawy.
Usunięcie, częściowe wykreślenie i zastąpienie klauzuli: trzy różne operacje
Usunięcie całego warunku, oddzielenie samodzielnego elementu oraz zastąpienie go inną regułą to trzy odmienne działania prawne. Wyrok TSUE z 29 kwietnia 2021 r. w sprawie C-19/20 Bank BPH S.A. nie daje ogólnego pozwolenia na poprawianie klauzul, lecz wymaga sprawdzenia, czy usunięcie części nie zmienia istoty postanowienia.
Czy można usunąć tylko nieuczciwy fragment klauzuli kursowej?
To zależy od tego, czy fragment da się oddzielić bez zmiany sensu pozostałej części warunku oraz bez osłabienia ochrony konsumenta. Sąd nie może wybrać z wadliwej klauzuli wygodnych elementów i ułożyć z nich nowego mechanizmu rozliczenia.
„Możliwość usunięcia elementu nieuczciwego warunku wymaga zbadania, czy nie prowadzi ona do zmiany istoty tego warunku” - Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, C-19/20 Bank BPH, 2021, parafraza tez wyroku.
Przykład uproszczony: jeżeli klauzula określa kurs jako kurs z tabeli banku powiększony o wskazaną marżę, samo wykreślenie marży nie musi rozwiązać problemu. Nadal trzeba odpowiedzieć, kto i według jakich przejrzystych kryteriów ustala kurs bazowy.
- Samodzielny element - może podlegać odrębnej ocenie, jeżeli jego usunięcie nie przekształca całego mechanizmu przeliczenia.
- Tabela kursowa banku - często stanowi rdzeń mechanizmu, gdy bank jednostronnie wyznacza kurs kupna lub sprzedaży CHF.
- Marża spreadowa - jej wykreślenie nie zawsze usuwa problem, ponieważ pozostały kurs także może zależeć od decyzji banku.
- Redukcja utrzymująca skuteczność - polega na ograniczeniu warunku do części uznanej za dopuszczalną, co może neutralizować odstraszający cel dyrektywy 93/13.
Dlaczego redukcja utrzymująca skuteczność jest problematyczna?
Redukcja utrzymująca skuteczność jest problematyczna, ponieważ przedsiębiorca mógłby stosować zbyt daleko idący zapis, licząc na to, że sąd pozostawi mu jego „łagodniejszą” wersję. Taki skutek osłabiałby ryzyko związane ze stosowaniem nieuczciwych warunków.
Przykład drugi: sąd nie powinien sam ustalić, że zamiast kursu z tabeli Banku BPH S.A. należy zastosować kurs rynkowy, średni kurs NBP albo kurs z innego banku wyłącznie dlatego, że rozwiązanie wydaje się bardziej zrównoważone. To byłoby tworzenie nowej treści umowy.
Czy kurs średni NBP może zastąpić tabelę kursową banku?
Nie, kurs średni NBP w umowie frankowej nie staje się automatycznie zamiennikiem tabeli banku po uznaniu mechanizmu za nieuczciwy. Sprawy połączone C-80/21, C-81/21 i C-82/21, rozstrzygnięte przez TSUE 8 września 2022 r., przypominają, że sąd nie może dowolnie zmieniać wadliwego warunku dla zachowania umowy.
Jakie są granice zastosowania art. 358 § 2 Kodeksu cywilnego?
Pierwszym krokiem jest sprawdzenie, czy art. 358 § 2 Kodeksu cywilnego w brzmieniu właściwym dla daty umowy może w ogóle znaleźć zastosowanie do konkretnego zobowiązania. Przepis dotyczy wartości waluty obcej, ale nie działa jak uniwersalna poprawka do każdej klauzuli indeksacyjnej lub denominacyjnej.
Narodowy Bank Polski publikuje kursy średnie, lecz sama publikacja tabeli kursowej nie tworzy automatycznie podstawy do zastąpienia nią uzgodnionego przez strony mechanizmu. Trzeba odróżnić przepis dyspozytywny od ogólnych odwołań do słuszności, zwyczajów lub rynkowej „uczciwości”.
| Rozwiązanie | Na czym polega | Co wymaga analizy |
|---|---|---|
| Pominięcie klauzuli | Sąd nie stosuje nieuczciwego warunku wobec konsumenta. | Czy umowa może obowiązywać bez mechanizmu kursowego. |
| Częściowe usunięcie | Sąd rozważa oddzielenie samodzielnego elementu zapisu. | Czy nie zmienia to istoty warunku według C-19/20. |
| Kurs średni NBP | Możliwe odwołanie do art. 358 § 2 KC w określonej konfiguracji. | Data umowy, historyczne brzmienie przepisu i zgodność z dyrektywą 93/13. |
| Nowy kurs ustalony przez sąd | Sąd sam tworzy regułę przeliczeń. | Takie działanie co do zasady koliduje z ochroną wynikającą z orzecznictwa TSUE. |
Stan prawny i aktualne brzmienie Kodeksu cywilnego trzeba sprawdzić przed publikacją w ISAP; tabela nie zastępuje analizy indywidualnej umowy.
- Data zawarcia umowy - wpływa na ocenę, czy przepis można rozważać w jego właściwym czasowo brzmieniu.
- Rodzaj kredytu - odróżnia kredyt indeksowany od denominowanego i może zmieniać znaczenie mechanizmu przeliczeń.
- Treść świadczenia - wymaga ustalenia, czy kurs wpływał na saldo, ratę, wypłatę, czy na kilka elementów naraz.
- Przepis dyspozytywny - może mieć znaczenie tylko w granicach wyznaczonych przez prawo krajowe i prawo Unii.
Dlaczego data zawarcia umowy ma znaczenie?
Data zawarcia umowy ma znaczenie, ponieważ art. 358 KC nie obowiązywał przez cały okres kredytów CHF w identycznym brzmieniu. Prawnik powinien zestawić datę podpisania kontraktu, daty aneksów i historię regulacji, a następnie odnieść je do konkretnego roszczenia.
Przykład trzeci: umowa z 2007 r. i umowa z 2013 r. mogą wymagać odmiennego badania przepisów oraz ich relacji do mechanizmu kursowego. Nie można bez takiego porównania przyjąć, że kurs średni NBP rozwiąże problem w obu sprawach.
Wyjątkowe uzupełnienie umowy przepisem dyspozytywnym
Wyjątkowe uzupełnienie umowy może być rozważane wtedy, gdy po usunięciu nieuczciwego warunku kontrakt nie może dalej obowiązywać, a jego upadek narażałby konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje. Wyrok TSUE C-260/18 Dziubak nie ustanowił jednak ogólnej kompetencji sądu do równoważenia umowy według uznania.
Kiedy sąd może rozważać przepis dyspozytywny?
To zależy od łącznego spełnienia warunków wynikających z prawa Unii i prawa krajowego: braku możliwości utrzymania umowy, istnienia właściwego przepisu dyspozytywnego oraz potrzeby ochrony konsumenta przed szczególnie dotkliwymi konsekwencjami upadku umowy.
- Brak możliwości dalszego obowiązywania - wymaga oceny, czy bez klauzuli można wykonać podstawowe obowiązki stron.
- Przepis dyspozytywny - musi być realną normą krajową możliwą do zastosowania, a nie sądową konstrukcją stworzoną dla danej sprawy.
- Interes konsumenta - obejmuje rzeczywiste skutki gospodarcze, a nie abstrakcyjną korzyść banku z utrzymania kontraktu.
- Stanowisko frankowicza - powinno być świadome, swobodne i poprzedzone informacją o możliwych konsekwencjach.
Jedno zdanie do zapamiętania: wyjątek służący ochronie konsumenta nie pozwala sądowi dowolnie zastąpić nieuczciwej klauzuli „uczciwszą” wersją.
Czy szczególnie niekorzystne konsekwencje oznaczają każdą niedogodność?
Nie. Szczególnie niekorzystne konsekwencje wymagają konkretnej oceny sytuacji konsumenta i skutków, które może wywołać upadek umowy. Sam fakt, że rozliczenie będzie wymagało wyliczeń lub rozmów z bankiem, nie daje jeszcze podstaw do automatycznego uzupełnienia kontraktu.
Przykład czwarty: kredytobiorca może potrzebować porównania sumy wypłaconego kapitału, sumy rat, aktualnego salda, kosztów sporu i scenariusza wykreślenia hipoteki. Taka tabela pomaga zrozumieć ryzyko, ale nie zastępuje wyroku ani opinii pełnomocnika.
Jakie znaczenie ma świadoma decyzja frankowicza?
Świadoma decyzja kredytobiorcy CHF ma znaczenie, ponieważ konsument powinien znać skutki utrzymania umowy, jej trwałej bezskuteczności oraz rozliczeń po ewentualnym wyroku. TSUE w sprawie C-19/20 Bank BPH podkreślił potrzebę przekazania informacji pozwalającej konsumentowi zająć stanowisko w sposób wolny i świadomy.
Jak przygotować się do rozmowy o skutkach nieważności?
Pierwszym krokiem jest zebranie pełnej dokumentacji i przygotowanie co najmniej trzech wariantów rozliczenia: dalszego wykonywania umowy, ugody oraz skutków wyroku zgodnego z żądaniem pozwu. Liczby należy sprawdzić na dokumentach banku, a nie na uproszczonym kalkulatorze internetowym.
- Umowa i regulamin - trzeba odczytać łącznie, zwłaszcza paragrafy o wypłacie, tabeli kursów, spłacie i zmianach regulaminu.
- Aneksy - należy ustalić ich datę, zakres oraz to, czy kredytobiorca otrzymał jasną informację o ich konsekwencjach.
- Historia spłat - powinna pokazywać raty kapitałowo-odsetkowe, prowizje, ubezpieczenia i wpłaty bezpośrednio w CHF.
- Wypłata kapitału - trzeba potwierdzić jej kwotę oraz daty wypłaty, ponieważ dane są potrzebne do wariantów rozliczeń.
- Oferta ugodowa - wymaga analizy oprocentowania, salda, zrzeczenia roszczeń, kosztów i konsekwencji dla hipoteki.
Czy wyrok kończy wszystkie rozliczenia z bankiem?
Nie zawsze. Wyrok może wymagać dalszych czynności dotyczących rozliczenia świadczeń, odsetek, hipoteki, kosztów procesu lub wykonania orzeczenia. Zakres tych działań zależy od sentencji wyroku, żądań stron i przebiegu sprawy.
Wyrok TSUE z 15 czerwca 2023 r. w sprawie C-520/21 dotyczył roszczeń banku wykraczających poza zwrot wypłaconego kapitału i ustawowe odsetki za zwłokę na warunkach prawa krajowego. Nie zwalnia to jednak z analizy konkretnego rozliczenia ani z uwzględnienia aktualnego orzecznictwa polskich sądów.
„Prawo Unii stoi na przeszkodzie roszczeniom banku wykraczającym poza zwrot wypłaconego kapitału oraz ustawowe odsetki za zwłokę” - Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, C-520/21, 2023, parafraza sentencji.
Jak spór o naprawienie klauzuli wpływa na pozew i ugodę?
Argument banku o zastąpieniu tabeli kursem NBP może wpływać na strategię procesową, ale nie przesądza sam o wyniku sprawy ani o opłacalności ugody. Przed wyborem trzeba porównać przynajmniej trzy scenariusze, uwzględniając saldo, koszty, czas, ryzyko apelacji i zakres zrzeczenia roszczeń.
Jak porównać pozew, dalszą spłatę i ugodę?
Pierwszym krokiem jest zbudowanie porównania na tych samych danych wejściowych: kwocie wypłaty, wszystkich wpłatach, saldzie, kosztach pomocy prawnej oraz warunkach proponowanej ugody. Sama różnica nominalnych kwot nie odpowiada jeszcze na pytanie, który wariant lepiej odpowiada sytuacji danego kredytobiorcy.
- Dalsza spłata - zachowuje obecny kontrakt i jego ryzyka, dlatego wymaga sprawdzenia przyszłego oprocentowania oraz zasad przeliczeń.
- Pozew - może obejmować żądanie główne i ewentualne, ale wiąże się z czasem postępowania, kosztami i ryzykiem odmiennych ocen sądów.
- Ugoda - wymaga dokładnego odczytania nowego salda, sposobu oprocentowania, rozliczenia nadpłat i zrzeczenia się roszczeń.
- Hipoteka - po prawomocnym zakończeniu sprawy może wymagać odrębnych działań w księdze wieczystej.
- Podatki i koszty - należy zweryfikować według aktualnych przepisów oraz dokumentów ugody przed jej podpisaniem.
Przykład piąty: ugoda może przedstawiać wysoką kwotę umorzenia, ale jednocześnie przewidywać szerokie zrzeczenie roszczeń i nowy model oprocentowania. Przykład szósty: pozew może opierać się na nieważności, lecz pełnomocnik powinien omówić także wariant ewentualny oraz możliwość apelacji banku.
O co zapytać kancelarię przed podjęciem decyzji?
Zapytaj o podstawę prawną każdego wariantu, dokumenty potrzebne do obliczeń oraz działania po prawomocnym wyroku. Dobra rozmowa nie polega na obietnicy wygranej, lecz na pokazaniu ryzyk, kosztów i założeń kalkulacji.
- Jaka klauzula jest kwestionowana - pełnomocnik powinien wskazać konkretny paragraf umowy i regulaminu, a nie używać wyłącznie ogólnego hasła „kredyt frankowy”.
- Jakie są żądania główne i ewentualne - klient powinien rozumieć, czym różnią się ich skutki prawne i finansowe.
- Jak kancelaria ocenia argument o kursie NBP - odpowiedź powinna uwzględniać datę umowy, art. 358 § 2 KC i orzecznictwo TSUE.
- Jakie koszty mogą powstać - trzeba ustalić wynagrodzenie, opłaty, zasady rozliczenia sukcesowego i ryzyko kosztów przeciwnika.
- Co nastąpi po wyroku - należy omówić rozliczenie, odsetki, hipotekę, ewentualną apelację i wykonanie orzeczenia.
Pomocne materiały rozwijają tematy: pozew czy ugoda z bankiem, jak policzyć korzyści i ryzyka w sprawie frankowej, jak ocenić skutki nieważności umowy CHF, co dzieje się po prawomocnym wyroku frankowym oraz jak wybrać kancelarię do sprawy CHF.
Wnioski dla kredytobiorcy CHF
Najważniejsza reguła jest prosta: sąd co do zasady nie uzdrawia nieuczciwej klauzuli kursowej przez napisanie jej od nowa. Pominięcie warunku, częściowe jego oddzielenie, zastosowanie przepisu dyspozytywnego i nieważność umowy to odrębne zagadnienia, które wymagają analizy umowy, przepisów oraz aktualnego orzecznictwa TSUE i Sądu Najwyższego.
Dlaczego nie można przesądzić wyniku bez dokumentów?
Nie można, ponieważ wynik zależy od okoliczności sprawy, brzmienia umowy i regulaminu, daty zawarcia kredytu, aneksów, stanowiska konsumenta oraz żądań procesowych. Rzecznik Finansowy, Sąd Najwyższy i TSUE mogą dostarczać ważnych wskazówek, ale nie zastępują oceny indywidualnego stosunku prawnego.
- Pełna dokumentacja - pozwala ustalić rzeczywisty mechanizm kursowy, a nie tylko ocenić wyrwany z kontekstu fragment umowy.
- Aktualne orzecznictwo - wymaga sprawdzenia przed decyzją, ponieważ argumenty stron i linie orzecznicze mogą się rozwijać.
- Świadome stanowisko klienta - pomaga ocenić skutki utrzymania umowy albo jej upadku, lecz nie zastępuje sądowej kontroli klauzuli.
- Porównanie wariantów - powinno obejmować zarówno kwoty, jak i czas, ryzyka oraz skutki po zakończeniu sporu.
Kiedy potrzebna jest indywidualna porada prawna?
Indywidualna porada jest potrzebna przed podpisaniem ugody, wniesieniem pozwu, odpowiedzią na propozycję banku oraz złożeniem oświadczenia o skutkach nieważności. Radca prawny lub adwokat powinien przeanalizować dokumenty i wyjaśnić możliwe scenariusze bez gwarantowania rozstrzygnięcia.
Treść ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej udzielonej po analizie umowy oraz okoliczności sprawy przez adwokata lub radcę prawnego.
Najczęściej zadawane pytania
Czy sąd może wpisać do umowy CHF kurs średni NBP?
Nie następuje to automatycznie po uznaniu tabeli kursowej banku za nieuczciwą. Dopuszczalność zastosowania art. 358 § 2 KC zależy między innymi od daty i treści umowy, charakteru przepisu oraz zgodności rozwiązania z dyrektywą 93/13.
Czy usunięcie klauzuli kursowej zawsze oznacza nieważność umowy?
Nie. Sąd bada, czy po pominięciu nieuczciwego warunku umowa może nadal obowiązywać zgodnie z prawem krajowym. Wynik zależy od konstrukcji konkretnego kredytu i stanowisk stron.
Czy sąd może pozostawić uczciwą część klauzuli?
To zależy od tego, czy elementy postanowienia są samodzielne i czy wykreślenie fragmentu nie zmieni istoty warunku. C-19/20 Bank BPH nie pozwala traktować częściowego usunięcia jako narzędzia do dowolnego przepisania umowy.
Co oznacza zakaz redukcji utrzymującej skuteczność?
Chodzi o zakaz ograniczenia nieuczciwego warunku do wersji uznanej przez sąd za dopuszczalną tylko po to, aby kontrakt przetrwał. Takie działanie mogłoby osłabić odstraszający cel dyrektywy 93/13 wobec banku stosującego nieuczciwe postanowienie.
Czy frankowicz może zgodzić się na dalsze stosowanie zakwestionowanego warunku?
To zależy od okoliczności i od tego, czy zgoda jest świadoma oraz swobodna. Konsument powinien wcześniej otrzymać jasną informację o prawnych i ekonomicznych skutkach swojej decyzji.
Czy wyrok C-260/18 Dziubak nakazuje unieważniać wszystkie umowy CHF?
Nie. Wyrok wyznacza zasady stosowania dyrektywy 93/13 wobec nieuczciwych warunków, ale nie przesądza automatycznie losu każdej umowy indeksowanej lub denominowanej do CHF. Każdą sprawę sąd ocenia na podstawie jej dokumentów i okoliczności.
Jak argument o naprawieniu klauzuli wpływa na wybór między pozwem a ugodą?
Wpływa na ocenę możliwych scenariuszy prawnych i finansowych oraz na punkt odniesienia dla propozycji banku. Przed decyzją należy porównać saldo, koszty, czas, ryzyko apelacji, zrzeczenie roszczeń i działania po zakończeniu sporu.
Jakie dokumenty powinien sprawdzić prawnik?
Co najmniej umowę, regulamin, aneksy, zaświadczenie o wypłacie i spłatach oraz korespondencję dotyczącą ugody. Zakres analizy może być szerszy, jeżeli konstrukcja kredytu lub jego wykonanie wymaga dodatkowych dokumentów.
Źródła i literatura
- Dyrektywa Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r., art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1.
- Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok z 3 października 2019 r., C-260/18, Dziubak.
- Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok z 29 kwietnia 2021 r., C-19/20, Bank BPH.
- Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok z 8 września 2022 r., sprawy połączone C-80/21, C-81/21 i C-82/21.
- Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, wyrok z 15 czerwca 2023 r., C-520/21.
- ISAP, Kodeks cywilny - art. 358, art. 385¹ i art. 385²; aktualny tekst należy zweryfikować przed podjęciem decyzji.
Przeczytaj również
Radca prawny z doswiadczeniem w sporach konsumentow z bankami. Tlumaczy sprawy frankowe jezykiem zrozumialym dla kredytobiorcy - z odwolaniem do orzecznictwa TSUE i Sadu Najwyzszego, bez obiecywania wygranej. Kazdy tekst pisze jako przewodnik po decyzji, nie oferte.